समाजप्रबोधनाची ज्योत म्हणजे ॲड. शंकर चव्हाण — सुरेश यादव
समाजाच्या परिवर्तनाच्या वाटचालीत काही व्यक्तींचे अस्तित्व हे केवळ त्यांच्या कार्यामुळे नव्हे तर त्यांच्या विचारसरणी, ध्येय आणि चरित्राच्या तेजस्वी प्रकाशामुळे अधोरेखित होत असते. अशा तेजस्वी व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक नाव म्हणजे मा. ॲड. शंकरजी चव्हाण. त्यांचा जन्मदिन म्हणजे केवळ शुभेच्छांचा दिवस नसून एका प्रेरणादायी प्रवासाच्या, जागरूकतेच्या, न्यायाच्या लढ्याच्या आणि समाजकल्याणाच्या संकल्पांचे स्मरण करण्याचा विशेष क्षण आहे. आज हा दिवस म्हणजे विचार, बुद्धी, जिद्द आणि समाजसेवेच्या तेजाची उजळणी करणारा उत्सव — कारण हा दिवस आहे एका समर्पित, सजग आणि संघर्षशील नेतृत्वाच्या जन्माचा दिवस.
शंकरजींचे व्यक्तिमत्त्व समजून घेण्यासाठी त्यांची ओळख फक्त ‘एक वकील’ किंवा ‘एक वक्ते’ अशी करून चालणार नाही. कारण त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे स्वरूप बहुआयामी आहे. कायद्याचा अभ्यास करताना समाजातील वंचित, दमित आणि दुर्बल वर्गाचे प्रश्न ते अतिशय संवेदनशीलतेने समजून घेतात. त्यांच्या कामामध्ये ज्ञानाचा पाया मजबूत असतो, पण त्याला माणुसकीचा हृदयस्पर्शी सुगंधही लाभलेला असतो. ते न्यायालयात कायद्याने लढतात, पण समाजात ते संवेदनांनी जोडतात.
त्यांचे जीवन म्हणजे संघर्षातून घडत गेलेले आणि अनुभवांच्या भट्टीतून निर्मित झालेले. समाजातील विषमता, अज्ञान, अन्याय आणि शक्तीच्या गैरवापराविरुद्ध त्यांनी नेहमीच निर्भीडपणे आवाज उठवला आहे. त्यांच्यातील नेतृत्वगुण हे लोकांच्या विश्वासातून घडलेले आहेत. कुणाला मदत करण्यासाठी त्यांना मंच, माईक, प्रसारमाध्यमांची गरज नसते; ते प्रत्यक्ष रस्त्यावर, लोकांच्या मध्ये, संघर्षाच्या जागी, वेदनेच्या केंद्रस्थानी उपस्थित राहतात. ते फक्त बोलत नाहीत, तर कृतीतून दाखवतात.
त्यांचे वक्तृत्व हे त्यांच्या विचारधारेचे मुख्य शस्त्र आहे. ते बोलतात तेव्हा शब्द केवळ उच्चार नसतात, तर ते विचारांचे बाण असतात, जे सामाजिक जाणीवा जागृत करतात. त्यांच्या भाषणांमध्ये समाजाच्या विकासाची दिशा, परिवर्तनाची ऊर्मी, आणि तरुणांसाठी एक दृढ संदेश असतो — “उभे राहा, स्वतःसाठी नाही; समाजासाठी उभे राहा!”. त्यांच्या एका भाषणाने युवकांची स्वप्ने जागृत होतात, तर कार्यकर्त्यांच्या मनामध्ये नवीन जोम संचारतो. हे त्यांच्या वक्तृत्वाचे सामर्थ्य आहे.
केवळ मंचावर नाही, तर लेखणीच्या माध्यमातूनही ते समाजाला उजेड दाखवतात. त्यांनी संपादन आणि लेखनाच्या क्षेत्रातसुद्धा अनेक महत्त्वपूर्ण भूमिका निभावल्या आहेत. त्यांच्या लेखांमधून सामाजिक प्रश्नांचे वास्तव, जनसामान्यांच्या वेदनांचे भान, आणि समस्यांच्या मुळाशी जाणारा विश्लेषणात्मक दृष्टिकोन दिसून येतो. त्यांचे लिखाण हे विचारांचे दालन आहे आणि वाचकांसाठी ते एक मार्गदर्शक दीप आहे.
शंकरजींचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे सामाजिक बांधिलकी. ते प्रत्येक घटकाला मान देतात, त्यांच्या कर्तृत्वाची दखल घेतात, आणि समाजात अंधारात काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांनाही प्रकाशात आणतात. त्यांच्या नेतृत्वाखाली होणारे सन्मान सोहळे हे केवळ पुरस्कार वितरणाचे कार्यक्रम नसतात; ते प्रेरणेचे उत्सव असतात. ते सांगतात — “सन्मान म्हणजे थांबण्याचं ठिकाण नाही; सन्मान म्हणजे पुढील प्रवासासाठीचे इंधन.” ज्येष्ठ असो किंवा नवयुवक, ते प्रत्येकाला कार्याचा अभिमान आणि समाजासाठी काम करण्याची उर्मी देतात.
त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वात सुंदर पैलू म्हणजे त्यांची माणुसकी. त्यांच्या मनात कोणत्याही जाती, धर्म, वर्ग, भाषेची रेषा नाही. ते म्हणतात, “समाज हा एक कुटुंब आहे आणि आपण त्याचा सदस्य.” म्हणूनच ते प्रत्येक कार्यात, प्रत्येक वक्तव्यात, प्रत्येक उपक्रमात माणसाला केंद्रस्थानी ठेवतात. ते फक्त कायद्याची भाषा बोलत नाहीत; ते माणुसकीची भाषा बोलतात. दूरवरची पीडा त्यांना आपली वाटते, आणि लोकांच्या वेदना त्यांच्या मनाला स्पर्श करतात.
त्यांच्या नेतृत्वाखाली सामाजिक परिवर्तनाच्या अनेक मोहिमा राबविल्या गेल्या आहेत. शिक्षण, महिला सक्षमीकरण, युवकांना दिशा, न्यायाची उपलब्धता, प्रतिभेचा सन्मान, आणि मानवी मूल्यांचा विकास — हे सर्व त्यांच्या कार्याचे प्रमुख अधिष्ठान आहेत. आज त्यांच्या कार्यामुळे शेकडोंच्या नव्हे तर हजारो लोकांच्या जीवनाला नवी आशा मिळाली आहे.
आज त्यांच्या जन्मदिनाच्या निमित्ताने संपूर्ण समाज त्यांना कृतज्ञतेने नतमस्तक होतो. त्यांच्या आयुष्याचा प्रत्येक दिवस समाजासाठीच असतो, पण हा दिवस समाजाकडून त्यांना समर्पित आहे — आदर, प्रेम, आभार आणि शुभेच्छांचा दिवस.
आज आपण अशीच प्रार्थना करूया की त्यांचे विचार, त्यांची ऊर्जा, त्यांची संवेदनशीलता आणि त्यांचे नेतृत्व असेच दीर्घकाळ समाजाच्या प्रत्येक कोपऱ्यात प्रकाश फेकत राहो. त्यांच्या संघर्षांना नवे बळ मिळो, त्यांच्या स्वप्नांना नवे आकाश मिळो, आणि त्यांच्या प्रेरणेने उभा राहणारा समाज अधिक संवेदनशील, सजग आणि सामर्थ्यवान होवो.
सुरेश यादव
लोकसंसद परिवार
