“शोषितांचे तारणहार” भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार महामानव डॉ, बाबासाहेब आंबेडकर!:

संपादकीय,,,,

भारतीय इतिहासात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी आहेत , ज्यांनी केवळ आपल्या काळावर नाही , तर येणाऱ्या अनेक पिढ्यांच्या विचारांवर आणि जीवनावर कायमस्वरूपी ठसा उमटवला . भारतरत्न डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर हे असेच एक महान व्यक्तिमत्त्व आहेत . त्यांनी आपल्या असामान्य बुद्धिमत्तेच्या , अथक परिश्रमांच्या आणि तेजस्वी जिद्दीच्या जोरावर समाजातील शोषित , वंचित आणि दुर्बल घटकांना न्याय मिळवून देण्यासाठी आयुष्यभर संघर्ष केला .
डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म १४ एप्रिल १८ ९ १ रोजी झाला . अत्यंत कठीण आणि प्रतिकूल परिस्थितीत त्यांनी शिक्षण घेतले . समाजातील अस्पृश्यतेच्या भयानक प्रथेमुळे त्यांना अनेक अपमान आणि अन्याय सहन करावे लागले . परंतु या अडचणींनी त्यांना खचवले नाही , उलट त्यांनी शिक्षणाला शस्त्र मानून अन्यायाविरुद्ध लढण्याचा निर्धार केला . कोलंबिया विद्यापीठ आणि लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्ससारख्या जागतिक दर्जाच्या संस्थांमधून उच्च शिक्षण घेऊन त्यांनी ज्ञानाची प्रचंड संपत्ती मिळवली .
डॉ . आंबेडकर यांचे सर्वात मोठे योगदान म्हणजे भारतीय राज्यघटनेची निर्मिती . स्वतंत्र भारताला एक सशक्त , लोकशाही आणि न्याय्य व्यवस्था देण्यासाठी त्यांनी संविधानाच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावली . भारतीय राज्यघटना ही केवळ कायद्यांची पुस्तिका नसून ती प्रत्येक नागरिकाला समान हक्क , स्वातंत्र्य आणि न्याय देणारी एक महान दस्तऐवज आहे . ” समानता , स्वातंत्र्य आणि बंधुता ” या मूल्यांवर आधारित संविधान हे त्यांच्या दूरदृष्टीचे आणि तत्त्वज्ञानाचे प्रतीक आहे .
शोषित आणि वंचित समाजासाठी बाबासाहेबांनी केले अतुलनीय आहे . त्यांनी समाजातील अन्यायका
परंपरांना कठोरपणे विरोध केला आणि सामाजिक समतसाठी
आवाज उठवला . महाड चवदार तळे सत्याग्रह , नाशिकचा कालाराम मंदिर प्रवेश आंदोलन अशा अनेक चळवळींमधून त्यांनी समान हक्कांसाठी लढा दिला . त्यांच्या या संघर्षामुळे समाजात जागृती निर्माण झाली आणि शोषित घटकांना स्वाभिमानाने जगण्याची प्रेरणा मिळाली .
शिक्षण हेच परिवर्तनाचे सर्वात मोठे साधन आहे , असा त्यांचा ठाम विश्वास होता . ” शिका , संघटित व्हा आणि संघर्ष करा ” हा त्यांचा संदेश आजही तितकाच प्रभावी आहे . त्यांनी शिक्षणाला केवळ वैयक्तिक प्रगतीचे साधन न मानता , सामाजिक परिवर्तनाचे माध्यम मानले . म्हणूनच त्यांनी अनेक शैक्षणिक संस्था स्थापन करून दुर्बल घटकांना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून दिली .
डॉ . आंबेडकर हे केवळ समाजसुधारक नव्हते , तर ते एक प्रख्यात अर्थतज्ज्ञ , कायदेतज्ज्ञ आणि दूरदर्शी राजकारणीही होते . त्यांनी भारतीय अर्थव्यवस्थेवर सखोल अभ्यास करून विविध धोरणात्मक सूचना केल्या . कामगारांचे हक्क , महिलांचे अधिकार आणि सामाजिक न्याय यासाठी त्यांनी अनेक कायदे आणि धोरणे तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली .
महिलांच्या सक्षमीकरणासाठीही त्यांनी मोठे कार्य केले . महिलांना समान हक्क , शिक्षण आणि स्वातंत्र्य मिळावे यासाठी त्यांनी ठोस पावले उचलली . हिंदू कोड बिलाच्या माध्यमातून महिलांना संपत्तीवरील हक्क मिळवून दिला . त्यांच्या या कार्यामुळे भारतीय समाजात महिलांच्या स्थितीत सकारात्मक बदल घडून आला .
,
डॉ . आंबेडकर यांचे जीवन हे संघर्ष , जिद्द आणि आत्मविश्वासाचे उत्तम उदाहरण आहे . त्यांनी कधीही अन्यायासमोर
स्वीकारले नाही . समाजातील प्रत्येक व्यक्तीला
आणि सन्मान मिळावा , हीच त्यांची जीवनाची प्रेरणा हाती .
त्यांनी दिलेले विचार आणि तत्त्वज्ञान आजही समाजाला मार्गदर्शन करत आहेत .
आजच्या काळात बाबासाहेबांचे विचार अधिक महत्त्वाचे ठरतात . समाजात अजूनही असमानता , अन्याय आणि भेदभावाचे काही अंश दिसून येतात . अशा वेळी त्यांच्या विचारांचा अवलंब करून समाजात समता , बंधुता आणि न्याय प्रस्थापित करणे ही आपली जबाबदारी आहे . केवळ त्यांच्या जयंतीला अभिवादन करून चालणार नाही , तर त्यांच्या विचारांना आपल्या आचरणात आणणे आवश्यक आहे .
डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर यांनी दाखवलेला मार्ग हा केवळ एका समाजासाठी नाही , तर संपूर्ण मानवजातीसाठी प्रेरणादायी आहे . त्यांनी दिलेल्या संविधानामुळे प्रत्येक भारतीय नागरिकाला समान हक्क आणि संधी मिळाली आहे . त्यामुळेच ते खऱ्या अर्थाने “ शोषितांचे तारणहार ” आणि ” भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार ” म्हणून ओळखले जातात .
भारतरत्न डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या कार्याला आणि विचारांना विनम्र अभिवादन .
” शिका , संघटित व्हा आणि संघर्ष करा ” हा संदेश अंगीकारून , आपण सर्वांनी मिळून एक सक्षम , समतावादी आणि उज्ज्वल भारत घडवूया .
–
लेखक : अॅड . शंकर चव्हाण , अधिवक्ता , उच्च न्यायालय , मुंबई तथा प्रदेशाध्यक्ष जनहित लोकशाही पार्टी , महाराष्ट्र राज्य

तुकाराम पवार